Skoki rozwojowe u niemowląt i małych dzieci

Pierwszy rok życia dziecka to okres dynamicznego rozwoju. W żadnym innym okresie życia człowiek nie rozwija się tak intensywnie, jak podczas pierwszych 12 miesięcy. Rodzice mogliby przysiąc, że każdego dnia ich maluszek może pochwalić się nową reakcją, nową umiejętnością i mają w tym wiele racji. Warto jednak zwrócić uwagę na pewne kamienie milowe w rozwoju niemowląt i małych dzieci, czyli tzw. skoki rozwojowe. W rozwoju niemowlęcia wyróżnia się ich aż 7.

Czym są skoki rozwojowe?
Objawy skoków rozwojowych u niemowląt i małych dzieci?
Skok rozwojowy z perspektywy dziecka
Kalendarz skoków rozwojowych u niemowląt
Pierwszy skok rozwojowy
Drugi skok rozwojowy
Trzeci skok rozwojowy
Czwarty skok rozwojowy
Piąty skok rozwojowy
Szósty skok rozwojowy
Siódmy skok rozwojowy
Skoki rozwojowe u małych dzieci
Rozwój dziecka w 2. roku życia
Rozwój dziecka w 3. roku życia

Czym są skoki rozwojowe?

Skoki rozwojowe to wyjątkowe momenty w rozwoju dziecka, podczas których maluszek zdobywa nowe umiejętności. Zmiany te związane są z intensywnym dojrzewaniem układu nerwowego. W znacznej większości obszarów mózgu ilość komórek nerwowych jest niezmienna od momentu narodzin. Rozpoczyna się jednak aktywny proces tworzenia połączeń międzykomórkowych.  W mózgu dziecka pojawiają się nowe połączenia neuronalne, pozwalające odczytać znacznie większą liczbę informacji. Najbardziej widoczne są skoki rozwojowe u dziecka w 1. roku życia, ale można zauważyć je także w kolejnych latach. Maluch stopniowo nabywa umiejętności motoryczne, komunikacyjne, fizyczne, społeczne czy emocjonalne.


Skok rozwojowy można podzielić na dwie fazy: okres regresji i pojawienie się następnych zmian rozwojowych dziecka.  W pierwszym etapie maluszek może być rozdrażniony, nerwowy czy płaczliwy. Czasami rodzice mają też wrażenie, że niemal cofa się w rozwoju, zapominając tego, czego się do tej pory nauczył. Ukojenia szuka w ramionach opiekunów, nie daje się odkładać do łóżeczka i potrzebuje więcej czasu przy piersi mamy. Gdy skok rozwojowy u niemowlaka dobiega końca, znika apatia i drażliwość, a różnice w jego rozwoju widoczne są z dnia na dzień.

Objawy skoków rozwojowych u niemowląt i małych dzieci?

Jak rozpoznać skok rozwojowy? Najczęściej charakteryzują się one diametralną zmianą zachowania oraz samopoczucia. Nawet, jeśli maluszek zazwyczaj jest pogodny i radosny, staje się drażliwy, nerwowy i marudny. Możesz zaobserwować też zmniejszony apetyt, kłopoty ze snem, brak zainteresowania zabawą, większą potrzebę kontaktu fizycznego czy wzmożoną strachliwość. Objawy te są wynikiem dynamicznego rozwoju dziecka i dojrzewania kolejnych układów w jego ciele.


Warto poznać kalendarz skoków rozwojowych, aby móc powiązać zmiany w zachowaniu z nadchodzącym przełomem. Pozwoli to uniknąć zamartwiania się spadkiem samopoczucia i uczucia bezradności. Im więcej dowiesz się na temat etapów rozwoju dziecka, tym łatwiej przejdziesz ten wyjątkowy okres. Nie oznacza to jednak, że należy bagatelizować zmiany w zachowaniu. Czasami rozdrażnienie, płacz i problemy ze snem mogą być objawami problemów zdrowotnych. Obserwuj swojego maluszka i niepokojące symptomy konsultuj ze specjalistą.


Bardzo często rodzice rozpoznają skoki rozwojowe u niemowlaka dopiero po fakcie. Przez kilka dni maluszek jest apatyczny i rozdrażniony, a następnego zaskakuje nową umiejętnością. Nie dość, że „przypomina” sobie wszystko, to nagle nawiązuje lepszy kontakt z otoczeniem i jest bardziej ciekawy świata. Możesz zaobserwować duże zmiany w rozwoju motorycznym u dziecka, które nagle potrafi przekręcać się z plecków na brzuszek lub sięga po zabawkę i swobodnie obraca ją w rączkach. Zaskoczyć może także rozwój mowy – śmianie się, gaworzenie czy powtarzanie pierwszych sylab.

Skok rozwojowy z perspektywy dziecka

Pamiętaj, że rozwój niemowlaka w pierwszych 12. miesiącach jest wyjątkowo dynamiczny, co czasami może przytłaczać dziecko. Dojrzewanie poszczególnych układów, gwałtowny wzrost i większa ilość połączeń w mózgu sprawiają, że maluszek może zachowywać się inaczej. Skoki rozwojowe niemowlaka mogą być kłopotliwe dla rodziców, ale z perspektywy dziecka są równie trudne.


Nerwowość, płaczliwość i marudzenie wynika z dużej ilości bodźców, które pojawiają się wraz z rozwojem układu nerwowego. Maluszek zaczyna w inny sposób doświadczać otaczającego go świata, dlatego potrzebuje czasu na przywyknięcie do nowej rzeczywistości. Gdy tylko poradzi sobie z tą sytuacją, zaczyna w pełni wykorzystywać możliwości, zadziwiając rodziców kolejnymi umiejętnościami.

Pierwszy rok życia dziecka wymaga specjalnego wsparcia rodziców, które pozwoli mu łatwiej przejść przez ten trudny okres. Należy zrozumieć zachodzące zmiany i odpowiednio się do nich przygotować. Zadbaj o to, aby ograniczyć ilość bodźców, zrezygnuj z głośnych i zatłoczonych miejsc czy długich wycieczek. Obserwuj, co sprawia dziecku przyjemność i koi jego zmysły. Nie denerwuj się, że chce spędzać więcej czasu w ramionach, potrzebuje częstszego karmienia lub głaskania. Daj mu czas, wykaż się cierpliwością i zwróć uwagę na jego potrzeby.

Kalendarz skoków rozwojowych u niemowląt

Obserwując rozwój dziecka tydzień po tygodniu, można wskazać 7 skoków rozwojowychw pierwszym roku życia. Najczęściej zaczynają się one w 4-5 tyg. po urodzeniu, a kończą około 46. tyg. Granice te są płynne, nie każdy maluszek rozwija się w takim samym tempie. Specjaliści wskazują jednak okresy, w których występują one najczęściej. Analizując więc rozwój dziecka miesiąc po miesiącu można przyjąć, że wszystko zaczyna się blisko 1. miesiąca życia, a kończy w okolicach 11. miesiąca.


Ile trwa skok rozwojowy? Tu także ciężko jest określić konkretne ramy czasowe. Dziecko może być rozdrażnione jedynie kilka dni lub nocy, ale bywa też, że sytuacja trwa nawet kilka tygodni.

 

Pierwszy skok rozwojowy

Pierwszy skok rozwojowy pojawia się około 4-5 tygodnia życia dziecka. Zmysły zaczynają odbierać bodźce intensywniej, a obraz staje się ostrzejszy, co może wzbudzać niepokój. Po przejściu tego skoku rozwojowego, maluszek zaczyna się uśmiechać, jest bardziej aktywny po drzemce i z zaciekawieniem patrzy na twarze ludzi. Bardziej świadomie reaguje też na dźwięki, zapachy i dotyk. Na jego twarzy możesz też spostrzec pierwsze, prawdziwe łzy.

Drugi skok rozwojowy

Kolejna większa zmiana następuje w 7-9 tyg. po narodzinach. Drugi skok rozwojowy to umiejętność kojarzenia wzorców, która pojawia się między 2. a 3. miesiącem życia. Maluszek powoli dostrzega powtarzalność czynności i zaczyna łączyć codzienne fakty (np. wieczorna kąpiel i sen). Coraz wyraźniej wodzi wzrokiem, zaczyna podnosić główkę i rozpoznaje twarze najbliższych. Intensywniej wymachuje też rączkami i nóżkami, a trzymanie małych zabawek nie sprawia mu już trudności. Drugi skok rozwojowy to także wydawanie pierwszych, krótkich dźwięków oraz słuchanie samego siebie.

Trzeci skok rozwojowy

10-12 tydzień życia to czas na trzeci skok rozwojowy. Maluszek zaczyna zwracać uwagę na szczegóły takie, jak różnica w głosie mamy i taty lub intensywność światła. Zaczyna uczyć się też koordynacji głowy i oczu, coraz lepiej łapiąc zabawki, kręcąc główką i wodząc za nimi wzrokiem. Dziecko odpycha się lekko nóżkami, a położone na brzuchu, próbuje podpierać się na przedramionach. Poznaje też świat, wkładając różne przedmioty do buzi. Interesuje się świecącymi i grającymi zabawkami, gruchając i wydając piski.

Czwarty skok rozwojowy

Między 4. a 5. miesiącem (14-19 tydzień) dziecko przechodzi czwarty skok rozwojowy. Właśnie wtedy zaczyna powoli rozumieć proste zależności. Wie, że wyciągnięte rączki sprawią, że rodzic weźmie je w ramiona, a zrzucenie zabawki spowoduje hałas. Rozpoznaje też swoje odbicie w lustrze, przekłada przedmioty z rączki do rączki oraz przekręca się z brzucha na plecy i odwrotnie. Zaczyna też łączyć pierwsze dźwięki, długo je powtarzając („mamama”, „tatata”). Maluszek stara się podpierać na rączkach, unosi tułów, a czasami podejmuje pierwsze próby raczkowania.

Piąty skok rozwojowy

Piąty skok rozwojowy pojawia się między 22. a 26. tygodniem życia. Półroczny maluszek zaczyna wstydzić się obcych i czasami reaguje na nich płaczem. W tym okresie może pojawić się również tzw. lęk separacyjny, czyli obawa przed utratą rodzica, gdy ten znika z zasięgu wzroku. Zauważa też odległości między przedmiotami, klaszcze, wkłada przedmioty do pudełka i staje się mobilniejsze. Dziecko podejmuje pierwsze próby siadania, dzięki lepszej zdolności koordynacji swoich ruchów.

Szósty skok rozwojowy

Około 40. tygodnia po urodzeniu, czyli między 9. a 10. miesiącem, następuje szósty skok rozwojowy. Maluszek zaczyna rozpoznawać kształty i kategorie przedmiotów. To czas, w którym rozwija swoją inteligencję oraz emocjonalność, wykazując niezwykłą ciekawość świata. Przytula zabawki, gestykuluje, okazuje swoje emocje i robi miny patrząc w lustro. Zaczyna też stawać przy meblach, wykazuje inicjatywę podczas zabawy i stara się rozśmieszać bliskich.

Siódmy skok rozwojowy

Siódmy skok rozwojowy przypada na czas około 11. miesiąca życia dziecka. Wcześniej maluszek uwielbiał burzyć konstrukcje z klocków, teraz zaczyna układać wszystko w całość. Zauważa sekwencje zachowań, podejmuje pierwsze próby rysowania i wskazuje interesujące go przedmioty palcem. Dziecko zaczyna też powtarzać sylaby, naśladuje odgłosy pojazdów i zwierząt, a także świadomie używa słów „tak” i „nie”. Często to moment, w którym maluszek stawia pierwsze kroki, wspina się, schodzi z kanapy tyłem i naśladuje gesty innych osób.

Skoki rozwojowe u małych dzieci

To, że etapy rozwoju niemowlaka dziecko ma już za sobą, nie oznacza, że czas zakończyć okres zmian. Nie są one już tak gwałtowne, jak w ciągu pierwszych 12. miesięcy życia, ale skoki rozwojowe po roku wciąż są zauważalne. Maluch poznaje nowe możliwości, zdobywa kolejne umiejętności i staje się coraz bardziej samodzielny.

Rozwój dziecka w 2. roku życia

Najistotniejsze kamienie milowe w rozwoju dziecka to doskonalenie umiejętności motorycznych, manualnych i emocjonalnych. Skok rozwojowy po roku przynosi przede wszystkim większą sprawność fizyczną. Maluszek zaczyna chodzić, wspinać się po schodach, a nawet biegać. Przynosi też niewielkie przedmioty, wykonuje polecenia rodzica i nazywa bliskie mu osoby. Mówi pierwsze słowa, nieporadnie budując krótkie zdania. Skoki rozwojowe mogą, ale nie muszą być poprzedzone nerwowością, rozdrażnieniem lub kłopotami z zaśnięciem. Dziecko znacznie lepiej zna otaczający go świat i łatwiej radzi sobie ze zmianami.


Wyjątkowym okresem w jego życiu jest jednak czas pomiędzy 18. a 24. miesiącem, czyli tzw. bunt dwulatka. Maluch testuje możliwości swojego ciała, staje się bardziej samodzielny i chce o sobie decydować. Bardzo często gwałtownie manifestuje swoje potrzeby – krzyczy, tupie, obraża się i ucieka. Jest to jednak normalny etap rozwoju dziecka, który z czasem mija.

Rozwój dziecka w 3. roku życia

Skoki rozwojowe dziecka w 3. roku życia polegają na zdobywaniu większej samodzielności. Maluch sprawnie się porusza, podskakuje i omija przeszkody. Lepiej radzi sobie z chwytaniem przedmiotów, zaczyna ładniej rysować, kolorować i precyzyjnie układać małe elementy. Kamienie milowe rozwoju to również samodzielne ubieranie się, umiejętność kontrolowania potrzeb fizjologicznych i swobodne porozumiewanie się. Dziecko doskonali umiejętności społeczne i komunikacyjne, stając się częścią społeczności.

Przeczytaj także:
Zęby u niemowlaka - jak prawidłowo dbać o pierwsze ząbki?
Jak mogę pomóc dziecku, gdy płacze?