Zaburzenia integracji sensorycznej. Jakie objawy powinny zaniepokoić rodziców dzieci po 1. roku życia?

Integracja sensoryczna (SI) to zdolność mózgu do odbierania, porządkowania i interpretowania bodźców płynących ze zmysłów. To dzięki niej możemy utrzymać równowagę, odpowiednio reagować na dotyk czy dźwięk, a także planować ruchy. SI umożliwia dziecku zintegrowanie informacji z otoczenia i ciała w spójną całość – by mogło świadomie i bez wysiłku działać, uczyć się, poznawać świat.

Mózg nieustannie filtruje i analizuje bodźce: czy dźwięk to zagrożenie? Czy dotyk jest przyjemny, czy raczej drażniący? Czy można bezpiecznie się wspiąć albo złapać piłkę? Wszystkie te decyzje podejmowane są błyskawicznie – właśnie dzięki integracji sensorycznej.

Gdy proces integracji sensorycznej przebiega prawidłowo, dziecko swobodnie funkcjonuje: bawi się, uczy, je, chodzi, odpoczywa. Ale gdy mózg ma trudność z przetwarzaniem bodźców – pojawiają się tzw. zaburzenia SI. I choć nie są chorobą, mogą znacznie wpływać na codzienne życie – od trudności z koncentracją po problemy z emocjami, snem czy relacjami.

Zaburzenia integracji sensorycznej są dziś diagnozowane coraz częściej – nie dlatego, że „coś jest nie tak” z dziećmi, ale dlatego, że mamy większą świadomość, lepsze narzędzia diagnostyczne i większą gotowość, by spojrzeć na zachowanie dziecka z empatią i zrozumieniem. I to dobra wiadomość – bo im wcześniej zareagujemy, tym skuteczniej możemy pomóc.

Nietypowe zachowanie dziecka może być tylko etapem przejściowym lub… indywidualną cechą, czy tzw. „urokiem dziecka”. Ale są momenty, w których warto przyjrzeć się temu bliżej. Bo może za tym kryć się coś więcej niż tylko „trudny charakter”. Zaburzenia integracji sensorycznej mają wiele twarzy – i czasem są naprawdę dobrze ukryte. Dlatego dobrze je znać. Tak na spokojnie – bez paniki, ale z uważnością.

To dzieci, które „wszystko czują za bardzo”. Dźwięki, zapachy, dotyk – to, co dla nas jest neutralne, dla nich bywa nie do zniesienia. Ich układ nerwowy pracuje na wysokich obrotach – i czasem po prostu potrzebuje mniej bodźców, więcej spokoju i naszego zrozumienia.

• silna reakcja na dźwięk (zatkanie uszu, płacz, lęk przy odgłosach ulicy, odkurzacza, suszarki)
• nietolerancja zapachów, tekstur, temperatury (np. odruch wymiotny przy określonych potrawach, problem z ciepłymi ubraniami)
• niechęć do dotyku – ubierania, mycia, czesania (dziecko może protestować przy zakładaniu skarpet, panikować przy kąpieli).

Z kolei te dzieci często wydają się… niewzruszone. Jakby nic do nich nie docierało. Potrzebują bardzo silnych wrażeń, by „poczuć” świat – dlatego kręcą się, podskakują, mocno się przytulają albo ściskają zabawki do granic możliwości. I czasem trudno za nimi nadążyć.

• dziecko „obojętne" na ból, głos, dotyk (np. nie zauważa uderzenia, nie reaguje na imię, nie czuje zimna)
• szuka silnych bodźców (podskakuje, wspina się, obraca w kółko, mocno ściska przedmioty lub… siebie).

Niektóre dzieci po prostu „nie lubią placu zabaw”. Ale jeśli huśtawka to dramat, a bieganie kończy się co chwila upadkiem – warto się temu przyjrzeć. Bo za takimi trudnościami może stać zaburzenie zmysłu równowagi, który odpowiada za to, że wiemy, gdzie jest nasze ciało w przestrzeni.

• częste potykanie się, trudności z bieganiem (dziecko sprawia wrażenie „niezdarnego”, niepewnego w ruchu)
• unikanie huśtania, zabaw na placu zabaw (może to wynikać z lęku lub dyskomfortu ruchowego).

To właśnie codzienność najczęściej daje nam do myślenia. Bo kiedy dziecko nie chce jeść niczego poza jedną zupą, płacze przy każdej zmianie ubrania i nie może zasnąć przez godzinę – to już coś więcej niż „trudny wieczór”. To często pierwsze znaki, że jego zmysły nie radzą sobie z natłokiem bodźców.

• jedzenie – wybiórczość pokarmowa, odruchy wymiotne, trudności z przeżuwaniem lub gryzieniem
• ubieranie – bunt przy zakładaniu ubranek, niechęć do konkretnych faktur, problem z metkami i szwami
• sen – trudności z zasypianiem, częste wybudzanie się, pobudzenie przed snem lub w nocy.

Przeczytaj także: Jakie kosmetyki dla niemowlaka wybierać? Kosmetyczna wyprawka dla dziecka.

Zaburzenia integracji sensorycznej mogą wpływać na wiele obszarów:

• Emocje – dziecko szybko się frustruje, wybucha złością, czuje się niezrozumiane
• Koncentracja – trudność ze skupieniem uwagi, szybka męczliwość
• Relacje – trudności z zabawą z innymi dziećmi, unikanie grupy
• Samodzielność – opóźnienie w czynnościach samoobsługowych.

Rodzice często czują się zdezorientowani. Bo przecież inni mówią: „on jest po prostu niegrzeczny”, „każde dziecko ma swoje fanaberie”. Tymczasem zaburzenia SI to nie kaprys – to rzeczywistość dziecka, które zmysły odbiera w innym natężeniu.

Terapia SI to zajęcia prowadzone w specjalnej sali z wykorzystaniem huśtawek, tuneli, materacy i innych pomocy. Mają formę zabawy, ale ich cel jest jasno określony:

• poprawa przetwarzania bodźców
• rozwijanie równowagi i planowania ruchowego
• wzmacnianie koncentracji, uwagi, emocji

Terapia SI może też mieć formę wspierającą w domu – przez codzienne aktywności, zabawy, rytuały.

Przeczytaj także: Pomysły na zabawy dla dzieci - zwierzątka HiPPiS zapraszają do zabawy na świeżym powietrzu!

Wokół zaburzeń integracji sensorycznej narosło sporo mitów i nieporozumień – nie tylko wśród bliskich, ale często też w środowisku przedszkolnym czy sąsiedzkim. Rodzice słyszą komentarze w stylu: „każde dziecko tak ma”, „to fanaberie”, „z tego się wyrasta”… Tymczasem prawda jest nieco bardziej złożona – i warto ją poznać, zanim ocenimy dziecko lub jego zachowania.

Nie, z tego nie zawsze się wyrasta. Dziecko może się do pewnych bodźców częściowo przyzwyczaić, a jego układ nerwowy może uczyć się nowych strategii, ale to nie znaczy, że problem zniknął.

To, że maluch nie lubi hałasu albo wybiera konkretne jedzenie, wcale nie musi oznaczać, że jest „wymagający”. To mogą być ważne sygnały od ciała, że coś w przetwarzaniu bodźców działa inaczej niż powinno.

I wreszcie – zaburzenia SI to nie wymysły. To rzeczywiste trudności wynikające z funkcjonowania układu nerwowego. Warto więc patrzeć na nie z empatią i zrozumieniem, a nie przez pryzmat uprzedzeń czy uproszczeń.

Wspieranie dziecka z zaburzeniami integracji sensorycznej to działanie zespołowe:

• terapeuta SI, psycholog, neurologopeda
• nauczyciel, przedszkole
• rodzic, który wie, że trudne zachowania to nie zła wola, ale potrzeba wsparcia

Pamiętaj, że Twoja czujność i empatia mogą zmienić wiele. Nie musisz wiedzieć wszystkiego, wystarczy chcieć zrozumieć. To już ogromny krok.

Czytaj także:

https://hipp.pl/pielegnacja/poradnik/trening-czystosci-kiedy-i-jak-odpieluchowac-dziecko
https://hipp.pl/pielegnacja/poradnik/atopowe-zapalenie-skory-objawy-azs-u-niemowlaka
https://hipp.pl/pielegnacja/poradnik/aby-kapiel-byla-przyjemnoscia