Listerioza w ciąży. Dlaczego ciężarne powinny uważać na niedogotowane mięso, surowe ryby i niepasteryzowane produkty mleczne?

Listerioza to bakteryjna infekcja wywołana przez bakterię Listeria monocytogenes, która w normalnych warunkach rzadko stanowi zagrożenie dla zdrowych dorosłych, ale u kobiet w ciąży może prowadzić do poważnych powikłań. Jest to związane z naturalnymi zmianami w funkcjonowaniu układu odpornościowego w czasie ciąży. Organizm przyszłej mamy, aby chronić rozwijające się dziecko, tłumi niektóre reakcje immunologiczne, co niestety zwiększa podatność na różne infekcje, w tym właśnie listeriozę.

Bakterie Listeria monocytogenes mają zdolność przenikania przez łożysko, co czyni je szczególnie groźnymi dla rozwijającego się płodu. Ich obecność w organizmie matki może prowadzić do infekcji wewnątrzmacicznej, która jest jedną z najcięższych postaci zakażenia. Może to skutkować poważnymi powikłaniami, takimi jak: przedwczesny poród, wewnątrzmaciczne obumarcie płodu i poronienie (szczególnie w I trymestrze ciąży). Dzieci, które przeżyją przedwczesny poród, są narażone na rozwój sepsy, zapalenia opon mózgowych i innych poważnych infekcji.

Dowiedz się więcej na temat przyczyn, objawów i rodzajów poronienia. 

Wiesz już, że bakterie Listeria monocytogenes mają zdolność przenikania przez barierę łożyskową, co oznacza, że mogą bezpośrednio zagrażać rozwijającemu się dziecku. Układ odpornościowy płodu, który dopiero się kształtuje, nie jest w stanie samodzielnie zwalczyć infekcji, co może prowadzić do poważnych komplikacji zdrowotnych.

Oto najczęstsze skutki zakażenia u dziecka:

• Zakażenie wewnątrzmaciczne – bakterie mogą kolonizować płyn owodniowy, co prowadzi do zakażenia rozwijającego się płodu. To powikłanie może skutkować przedwczesnym porodem, obumarciem płodu lub ciężkim stanem noworodka tuż po narodzinach.
• Sepsa noworodka – Listeria może powodować uogólnione zakażenie organizmu noworodka, znane jako posocznica. To stan bezpośredniego zagrożenia życia, który wymaga natychmiastowej interwencji medycznej i intensywnej terapii.
• Zapalenie opon mózgowych – bakterie mogą zaatakować układ nerwowy dziecka, prowadząc do stanu zapalnego opon mózgowych. To powikłanie może powodować trwałe uszkodzenia neurologiczne, takie jak opóźnienia rozwojowe, problemy z mową, słuchem lub wzrokiem.

Listerioza może prowadzić również do innych groźnych powikłań, takich jak:

• Mała masa urodzeniowa dziecka – zakażenie wewnątrzmaciczne często skutkuje zaburzeniami wzrostu płodu.
• Problemy z oddychaniem – w przypadku przedwczesnego porodu noworodek może wymagać wsparcia oddechowego z powodu niewystarczającego rozwoju płuc.
• Wady wrodzone – zakażenie płodu w krytycznych momentach jego rozwoju może prowadzić do powstania wad anatomicznych.

Kiedy ryzyko dla dziecka jest największe? Ryzyko poważnych konsekwencji dla dziecka zależy od momentu zakażenia – we wczesnej ciąży jest szczególnie groźne, ponieważ w tym czasie formują się najważniejsze narządy dziecka. Listerioza może wówczas doprowadzić do poronienia lub poważnych wad rozwojowych. W trzecim trymestrze infekcja może wywołać przedwczesny poród lub zakażenie noworodka, które nierzadko prowadzi do długotrwałych komplikacji zdrowotnych.

Przeczytaj także: Przedwczesny poród – jak go rozpoznać i co robić?

W czasie ciąży odpowiednia dieta to coś więcej niż tylko dostarczanie organizmowi niezbędnych składników odżywczych. To również przestrzeganie zasad bezpieczeństwa, aby chronić siebie i maluszka przed potencjalnie niebezpiecznymi infekcjami, takimi jak listerioza.

Przygotowaliśmy dla Ciebie praktyczne wskazówki, które pomogą przyszłej mamie uniknąć ryzyka zakażenia!

Zadbaj o zdrową dietę. Dowiedz się, jakich witamin oraz makro- i mikroelementów szczególnie potrzebują przyszłe mamy.

Zasady, których musisz przestrzegać jako przyszła mama to: dokładne gotowanie i smażenie mięsa, unikanie surowych ryb i owoców morza, zachowanie ostrożności w spożywaniu pasteryzowanych produktów mlecznych oraz gotowych potraw mięsnych i wędlin. Oto szczegóły!

Surowe lub niedogotowane mięso, takie jak tatar, półsurowe steki czy grillowane kurczaki, może być źródłem bakterii Listeria monocytogenes. Aby wyeliminować ryzyko:

• gotuj mięso do momentu, aż jego sok stanie się przezroczysty, a mięso nie będzie różowe w środku
• korzystaj z termometru kuchennego, aby upewnić się, że wewnętrzna temperatura mięsa osiągnęła co najmniej 74°C.

Surowe ryby, takie jak sushi, sashimi czy ostrygi, mogą być nośnikiem nie tylko listerii, ale także innych patogenów. Jeśli jesteś miłośniczką owoców morza:

• wybieraj wyłącznie ryby dobrze ugotowane, smażone lub pieczone
• unikaj wędzonych ryb, które nie były poddane odpowiedniej obróbce cieplnej.

Niepasteryzowane mleko i jego przetwory, takie jak sery pleśniowe (brie, camembert), feta czy oscypek, mogą zawierać bakterie listerii. Aby jeść bezpiecznie:

• wybieraj produkty z wyraźnie oznaczoną informacją o pasteryzacji
• unikaj miękkich serów i wybieraj twarde odmiany, które są mniej podatne na zakażenia.

Gotowe do spożycia pasztety, parówki czy wędliny przechowywane w lodówkach przez dłuższy czas mogą być źródłem zakażenia. Jeśli decydujesz się na takie produkty:

• podgrzewaj je przed spożyciem, aby zminimalizować ryzyko
• unikaj jedzenia takich produktów na zimno.

Przed przygotowywaniem posiłków, a szczególnie po kontakcie z surowym mięsem, rybami czy warzywami zawsze myj ręce ciepłą wodą z mydłem przez co najmniej 20 sekund. Dokładne mycie obowiązuje również warzywa i owoce – najlepiej myć je pod bieżącą wodą, by skutecznie usunąć resztki ziemi. Możesz również obrać produkty ze skórki, aby wyeliminować potencjalne zagrożenie. Zwróć uwagę na fakt, że nawet produkty organiczne mogą być zanieczyszczone bakteriami!

Używaj osobnych desek do krojenia mięsa, ryb i produktów gotowych do spożycia. Zadbaj o prawidłowe przechowywanie żywności – trzymaj surowe mięso i ryby oddzielnie od innych produktów w lodówce (najlepiej w szczelnych pojemnikach) i regularnie sprawdzaj daty przydatności produktów do spożycia.

Zachowaj szczególną ostrożność podczas jedzenia „na mieście”. Spożywanie posiłków w restauracjach i na wynos nie musi być zakazane, ale wymaga większej uważności. Unikaj potraw serwowanych na zimno lub takich, które mogą zawierać surowe składniki, np. sałatki z wędlinami. Unikaj również bufetów i cateringu na zimno – długie przechowywanie potraw w niewłaściwej temperaturze sprzyja rozwojowi bakterii. Nie bój się pytać obsługi, czy składniki dania są pasteryzowane lub czy mięso zostało dobrze ugotowane! W końcu troszczysz się nie tylko o siebie, ale również o swojego maluszka!

Produkty, z które warto wyeliminować z menu będąc w ciąży to:

• surowe lub niedogotowane mięso i ryby
• niepasteryzowane mleko i sery (brie, feta, camembert, oscypek)
• wędliny i pasztety przechowywane w lodówkach przez długi czas
• surowe jajka i potrawy je zawierające (np. majonez domowej roboty, kremy do ciast)
• produkty mrożone, które nie zostały odpowiednio rozmrożone (np. ryby mrożone do sushi).

Przestrzeganie zasad higieny i unikanie ryzykownych produktów wcale nie oznacza, że Twoja dieta musi być nudna czy monotonna. Wręcz przeciwnie – świadomość, co jest bezpieczne, pozwoli Ci cieszyć się pysznymi, zdrowymi posiłkami i jednocześnie chronić maluszka. Pamiętaj, że każdy Twój wybór to krok w stronę spokojnej i zdrowej ciąży!

Dowiedz się więcej: Zdrowe odżywianie w ciąży – czy trzeba jeść za dwoje?

W momencie, gdy podejrzewasz listeriozę, liczy się każda chwila. Dlatego jeśli zauważysz objawy, takie jak gorączka, bóle mięśni, nudności czy ból brzucha, nie ignoruj ich – skontaktuj się z lekarzem tak szybko, jak to możliwe.

Pierwszym krokiem w diagnostyce jest szczegółowy wywiad lekarski oraz zlecenie badań laboratoryjnych. Kluczowym testem jest analiza krwi, która pozwala na wykrycie bakterii Listeria monocytogenes w organizmie. W niektórych przypadkach, gdy infekcja jest bardziej zaawansowana, lekarz może zalecić dodatkowe badania, takie jak analiza płynu owodniowego, aby sprawdzić, czy zakażenie nie przeniknęło na dziecko.

Jeśli diagnoza się potwierdzi, najczęściej stosowaną metodą leczenia jest antybiotykoterapia. Leki te są dobrane w taki sposób, aby były bezpieczne dla rozwijającego się dziecka, a jednocześnie skutecznie eliminowały bakterie z organizmu. Celem leczenia jest nie tylko wyleczenie mamy, ale również ochrona maluszka przed potencjalnymi powikłaniami, takimi jak sepsa czy zapalenie opon mózgowych.

Czy ciąża oznacza rezygnację z ulubionych smaków? Na szczęście wiele obaw związanych z listeriozą wynika z mitów, które warto rozwiać, by świadomie cieszyć się zdrową i różnorodną dietą.

Mit: W ciąży musisz całkowicie unikać serów.

Fakt: Nie wszystkie sery są zakazane! Pasteryzowane produkty mleczne, takie jak sery twarde (np. cheddar, parmezan) czy sery typu mozzarella, są w pełni bezpieczne. Unikaj jednak serów miękkich i pleśniowych, takich jak camembert, brie czy feta, jeśli nie masz pewności, czy zostały wyprodukowane z mleka pasteryzowanego.

Mit: Sushi w ciąży jest zakazane.

Fakt: Sushi wcale nie musi zniknąć z Twojego menu, pod warunkiem że wybierasz odpowiednie rodzaje. Sushi z gotowaną rybą, warzywami czy tofu jest doskonałym źródłem wartości odżywczych. Kluczowe jest unikanie surowych ryb i owoców morza, które mogą być potencjalnym źródłem bakterii lub pasożytów.

Mit: Listerioza jest bardzo powszechna i trudno jej uniknąć.

Fakt: Listerioza to choroba rzadka, a przestrzeganie kilku prostych zasad higieny i bezpieczeństwa żywnościowego skutecznie minimalizuje ryzyko zakażenia. Kluczem jest unikanie produktów wysokiego ryzyka i staranne przygotowywanie posiłków.

Mit: W ciąży musisz unikać jedzenia poza domem.

Fakt: Możesz nadal cieszyć się posiłkami w restauracjach, ale pamiętaj, by wybierać miejsca, które dbają o świeżość i jakość serwowanych potraw. Unikaj bufetów i potraw serwowanych na zimno, takich jak sałatki z wędlinami czy gotowe kanapki.

Mit: Zamrażanie żywności eliminuje ryzyko listeriozy.

Fakt: Listeria monocytogenes jest wyjątkowo odporna na niskie temperatury i może przetrwać w zamrożonej żywności. Kluczowe jest odpowiednie gotowanie, które niszczy bakterie.

Świadome podejście do diety w ciąży pozwala cieszyć się smakiem ulubionych potraw bez zbędnego stresu. Kieruj się rozsądkiem, wybieraj produkty ze sprawdzonych źródeł i pamiętaj, że zdrowa mama to szczęśliwe dziecko!

Zdrowa dieta w ciąży nie wymaga rezygnacji z ulubionych smaków, ale wymaga świadomych wyborów. Listerioza to realne zagrożenie, które można zminimalizować, przestrzegając zasad higieny i unikając ryzykownych produktów spożywczych. Pamiętaj, że każda decyzja, którą podejmujesz, to krok w stronę zdrowego i szczęśliwego startu dla Twojego maluszka. Bądź dla siebie łagodna i dbaj o siebie z miłością – bo zdrowa mama to szczęśliwa mama!

Czytaj także:

Gestoza, czyli zatrucie ciążowe – przyczyny, objawy i sposoby leczenia
Cholestaza ciążowa. Jak się objawia, jakie ma konsekwencje i jak leczyć cholestazę w ciąży?
Krzywa cukrowa, czyli test obciążenia glukozą - badania w ciąży
Kalendarz ciąży - ciąża tydzień po tygodniu

Źródła: 
www.gov.pl/web/gis/listerioza
epibaza.pzh.gov.pl/story/informacja-o-zachorowaniach-na-listerioz%C4%99
chorobyrzadkie.gov.pl/pl/choroby-rzadkie/533
koroun.nil.gov.pl/wp-content/uploads/2022/02/Listerioza-w-Polsce-w-latach-2011-2021.pdf
www.wetgiw.gov.pl/download/Wytyczne-FSIS-dotyczace-Listeria,4108.doc
www.monz.pl/pdf-73547-10367
journals.viamedica.pl/ginekologia_polska/article/download/45903/32694
www.monz.pl/pdf-73233-10055